Sociaal-culturele praktijken ontstaan vaak informeel en op lokaal niveau vanuit een bewogenheid van mensen voor een bepaald thema of maatschappelijk probleem. Vanuit die bewogenheid zoeken ze elkaar op om samen iets te doen. Ook sociaal-culturele organisaties zetten sociaal-culturele praktijken op. Zij zijn missiegedreven. Dit betekent dat sociaal-culturele organisaties vanuit hun visie en missie praktijken opzetten die bijdragen tot maatschappelijke ontwikkelingen en tot de persoonlijke ontplooiing en ontwikkeling van volwassenen.
Inspelen op de maatschappelijke context
Sociaal-culturele praktijken nemen maatschappelijke kwesties op en spelen in op maatschappelijke ontwikkelingen. Vanuit deze context trachten praktijken bij te dragen aan een democratische, duurzame en solidaire samenleving.
Sociaal-culturele praktijken creëren verbinding
Ze leggen verbinding tussen burgers onderling of tussen burgers en de samenleving, stellen de spelregels in de samenleving ter discussie of ontwikkelen alternatieven en veranderen de huidige spelregels.
Sociaal-culturele praktijken leveren ook een bijdrage aan de sociaal-culturele rollen die organisaties uit het sociaal-cultureel volwassenenwerk opnemen:
- door verbinding te creëren tussen burgers onderling of tussen burgers en de samenleving (de verbindende rol)
- door spelregels in die samenleving ter discussie te stellen (kritische rol)
- door alternatieven te ontwikkelen (laboratoriumrol).
Daarbij gaan praktijken voortdurend de interactie aan tussen de individuele leefwereld van hun deelnemers en het maatschappelijke systeem.
Vredesactie is een vredesbeweging die radicaal pleit voor een maatschappij waarin conflicten worden opgelost zonder geweld of het dreigen ermee. De beweging wil een motor zijn voor de ontwikkeling van geweldloze actie en de invulling van een pacifistisch vredesbeleid.
Op 16 oktober 2014 ontrolde Johnny samen met collega-vredesactivisten spandoeken tijdens de plenaire vergadering van de Kamer met een duidelijke boodschap aan onze politici: de kernwapens moeten uit België weg.
Met deze praktijk draagt Vredesactie bij tot de kritische rol.
Deelnemers bepalen actief mee de vorm, inhoud en doelen van sociaal-culturele praktijken.
Actieve inbreng van deelnemers
Sociaal-culturele praktijken ontstaan door de actieve inbreng van deelnemers. Deelnemers bepalen mee de vorm, inhoud en doelen. De uitkomsten en de processen van sociaal-culturele praktijken liggen nooit helemaal op voorhand vast, ze hebben een open doeloriëntering. Er is ruimte voor de deelnemers om zowel de doelen als de aanpak mee vorm te geven en bij te sturen. Sociaal-culturele praktijken steunen in grote mate op de inzet van vrijwilligers die mee de koers van de praktijken bepalen. Er wordt in dit verband vaak gesproken over deelhebbers. Zij zijn de eigenaar van sociaal-culturele praktijken. Dit is typisch voor verenigingen waar vrijwilligers in de lokale afdelingen zelf activiteiten ontwikkelen en organiseren. Andere vormen van eigenaarschap zijn bijvoorbeeld wanneer je achterban mee de koers van je organisatie helpt te bepalen of deelneemt aan werkgroepen om bepaalde doelstellingen te realiseren. Eigenaarschap kan ook doorheen een cursus of activiteit vorm krijgen wanneer deelnemers de ruimte krijgen om zelf een inbreng te doen.
AIF+Resto is een buurtrestaurant met interculturele inslag. Maandelijks organiseert de federatie een maaltijd tegen democratische prijzen. Tijdens elke editie staat er een andere cultuur centraal. Het is een idee van een 15-tal vrijwilligers van enkele verenigingen die aangesloten zijn bij AIF. Deze groep organiseert één keer per maand een sociaal restaurant voor mensen die het moeilijk hebben. Ze bieden hen zo de gelegenheid anderen te ontmoeten.
De vrijwilligers zijn deelhebbers, zij dragen en organiseren het initiatief en nodigen andere mensen uit deel te nemen aan het sociaal restaurant.
Mensen en groepen stimuleren en versterken om deel te nemen aan de samenleving
Sociaal-culturele praktijken laten zich niet alleen sturen door de deelhebbers, ze ondersteunen deelnemers ook om te participeren aan het sociale, maatschappelijke, culturele en politieke leven. Sociaal-culturele participatie is dus een belangrijk kenmerk van sociaal-culturele praktijken: ze stimuleren en versterken mensen en groepen om deel te nemen aan of deel te hebben in
- informele netwerken (sociale participatie),
- maatschappelijke instituties (maatschappelijke participatie),
- kunst en cultuur (culturele participatie) of
- politiek en beleid (politieke en beleidsparticipatie).
Het kan hierbij ook gaan om verschillende doelgroepen.
Met het online burgerplatform ‘Hallo Politici’ trachten De Wakkere Burger, Europahuis Ryckevelde en Treecompany een brug te slaan tussen burger en politiek en zo maatschappelijke participatie te stimuleren.
Sociaal-culturele functies
In het hart van sociaal-culturele praktijken vind je de sociaal-culturele functies:
- de gemeenschapsvormende functie
- de cultuurfunctie
- de leerfunctie
- de maatschappelijke bewegingsfunctie
Deze functies zijn het DNA van het sociaal-cultureel volwassenenwerk. Het is doorheen deze functies dat organisaties hun missie en doelstellingen realiseren.
Eén van de doelstelllingen die de vereniging Velt wil bereiken is dat mensen steeds meer ecologisch gaan tuinieren. Om deze doelstelling te realiseren maken ze gebruik van de gemeenschapsvormende functie en van de leerfunctie: ze brengen mensen samen in een ‘Samentuin’ waar mensen van elkaar leren hoe ze ecologisch kunnen tuinieren.
Sociaal-culturele praktijken zijn ook steeds ‘multifunctioneel’. Ze realiseren hun doelstelling nooit slechts doorheen één functie, maar steeds doorheen een combinatie van functies. Ze zijn intrinsiek multifunctioneel. In de praktijk wordt bijvoorbeeld een gemeenschapsvormende functie gecombineerd met een leer, cultuur- of maatschappelijke bewegingsfunctie. Net die mix van functies zijn het DNA van het sociaal-cultureel volwassenenwerk en werkt onderscheidend tegenover andere sectoren, zoals bijvoorbeeld het volwassenenonderwijs waar slechts de educatieve functie centraal staat. Daarnaast is ook de ontmoetings- en ontspanningsfunctie zeer belangrijk voor sociaal-culturele praktijken.
Om ouderen wat meer wegwijs te maken in het openbaar vervoer en zo de auto af en toe aan de kant te laten staan, organiseert de beweging Mobiel21 samen met TreinTramBus het project ‘Ouderen als Openbaar Vervoer-ambassadeurs’. Deze praktijk realiseert zowel de leerfunctie, individuen en groepen leren hoe de bus en trein te nemen, als de maatschappelijke bewegingsfunctie, Leo onderneemt als vrijwilliger zelf actie om anderen aan te zetten meer het openbaar vervoer te nemen.
In de vrije tijd
Sociaal-culturele praktijken ontwikkelen zich vaak in de vrije tijd, mensen nemen er vrijwillig deel aan, los van enig schoolverband en los van elke vorm van beroepsopleiding. Het gaat om ‘ont-moeten’ en ‘ont-spannen’. Toch is dit niet voor alle sociaal-culturele praktijken het geval. Heel wat praktijken willen ook verandering realiseren in andere sferen dan die van de vrije tijd. Zo worden sociaal-culturele organisaties ook erkend als een belangrijke civiele actor op het maatschappelijk middenveld: zij zetten praktijken op die de samenleving willen veranderen en vormgeven.
Op youtube.com/prettiggeleerd vind je een waaier aan sociaal-culturele praktijken.
Op veranderalles.be vind je sociaal-culturele praktijken die de maatschappelijke spelregels willen veranderen en dus voornamelijk een bijdrage leveren aan de laboratoriumrol.
